|
Dr.
Ursula Hemetek
|
|
|
Çeviri:
Dr.
Memo G. Schachiner
|
|
|
start:
28 august 2001, up-date: 11 april 2006
|
|
| Ali Ekber Çiçek'in alevi deyişi (Lied)(*) "Haydar"ın saz tekerlemesi (İnstrumentalrefrain) üzerine emprovizasyon. |
| Saz: Mansur Bildik |
| Ses kaydı: Ursula Hemetek, 25 10 1999, Interkulttheater, Viyana |
| Transkripsiyon: Memo G. Schachiner |
| Eser, alevi halk tradisyonunda besteleyen halen yaşayan bir besteciye ait. Mansur Bildik burada deyişin sadece saz tekerlemesi, nakaratı üzerine emprovizasyon yapıyor. Kendisi bu emprovizasyonu Interkulttheater' deki bir konserin sonunda ilave (Zugabe) olarak sundu. |
| Parçanın biçimsel kuruluşu 2, 4, yahut 8 defa tekrarlanan 9 motifden oluşuyor. Transkripsiyonda tekrarlar gösterilmemiş. Transkripsiyon original ses yüksekliğinde (* *) yazılı. 9. motif aslında bitiş sequenzinin öncüsü. Ölçü (Takt) strukturuna gelince: 9/8 lik bir ölçü kullanılıyorsa da, 5. motif bu ölçüyü 4/8 ve 5/8 iki ölçüye bölüyor. 5. motif den sonra ikinci bölüm birkaç kere tekrarlanıyor. |
| Tempo çok hızlı. Transkripsiyonun üst satırında melodi, alt satırında bordun gösterilıyor. Melodi bordunla aynı olmayan rhytmik akzentler koyuyor. Bu san'atçının kullandığı bir stil aracı. |
| San'atçı ses malzemesi olarak iki makamı, nikriz (aslında do üzerinde) ve yegahı (aslında sol üzerinde) (Memo G. Schachiner'in ifadesine göre) kullanıyor. Temel ton (Grundtonart) nikriz, temel ses la üzerinden yorumlanmış, transpozisyonda aralıklara (die intervalle) sadık kalınmış. |
| Parça aşağıdaki seyri sürdürüyor: |
| 1. motifde temel ses takdim ediliyor. Saz la'ya akord edildiğinden, bu ses la. Bordun ve melodie temel sesde kalarak birbirleriyle yer değiştirıyorlar. Melodi rhythm bakımından zengince biçimlendirilmiş. |
| 2. motifın ikinci vurgusunda üçlü (Terz) takdim ediliyor. Bu tempere küçük üçlünün biraz üstünde (317 Cent). Rhythm tıpkı 1. motifdeki gibi biçimlenmiş. |
| 3. motifde beşli (Quint) takdim ediliyor, iletici ses (Leitton) ile beşliye hazırlanılıyor, gerilim yaratılıyor. Bu makamın tipik bir özelliği. Alçaltılmış beşli (611 Cent) saf beşliye götürüyor. |
| 4. motifde nikrizin aşağı inen şeklinde (çıkıcı olarak sol#, inici olarak sol kullanılıyor)(**)7. basamak diğerlerini takib ediyor. |
| 5. motifde makam değişiyor: |
| Bordunla işaret edilerek yegaha geçiliyor. San'atçı burada kendine has bir effekt doğuran özel bir çalış tekniği kullanıyor. La bemol ve si den oluşan bir çarpma(Vorschlag) çalıyor. Çarpma flageolett gibi çalınıyor ve bır oktav yukarıdan duyuluyor. Bu o kadar kısa sürüyor ki, insan sesi kendi başına duyamıyor, aslında çalınmayan bir şeyin beraber duyulduğu, parça sesler(Teiltöne) den birinin kuvvetlendiği duygusuna varıyor. |
| 6. motifde iletici ses temel sese geliyor. |
| 7. motifde görünüşte karşımıza çıkan nikrize dönüş , 8. motifde 6. motifden tanıdığımız iletici ses motifiyle tekrar yegahda çözülüyor. |
| 9. motif bitiş sequenzinin hazırlanmasına hizmet ediyor, nikriz ve yegah arasında sallanıyor, arkasından 8 motif geliyor. 1., 2. ve tekrar 1. motifin takibiyle seyir bitiriliyor. |
| Bu motif inşaatı makam strukturunun dinleyicilere ne kadar sakınarak (behutsam) takdim edildiğini çok açık gösteriyor. Yavaş yavaş yeni ve yeni ses basamakları önümüze konuluyor. Ses dünyalarına, sonunda çıkış noktasına dönen bir seyahat. |
| Bu büyük bir virtuosite ile gerçekleşiyor– küçük nota değerlerinin çalınması çok zor. Emprovizasyon bu rhythmik -melodie ve bordunun da şekillendirilmesinde gördüğümüz- tasarrufu (Diminution) yakalıyor. Adı geçen kültür çevresinden gelen dinleyiciler, bu yolu tamamen takib edebiliyorlar. |
| (*) Türkçe karşılığı tartışılabilir kelimelerin yanına parantez içinde Bn. Hemetek'in kendi seçtiği Almanca kelimeler konulmuştur (mgs). |
| (**) Bn. Hemetek yorumunu kendisine verdiğim orijinal ses transkripsiyonu üzerinden yapıyor. Bu sayfalarda yayınladığım transkripsiyon la'dan do'ya transpoze edilmiştir (mgs). |